Төрсний дараах эхний 6 долоо хоног бол ээжийн биеийн сэргэлтийн үе. Жирэмслэлт, төрөлтөөр өөрчлөгдсөн бие аажмаар хэвэндээ орно. Энэ хугацаанд хүүхдээ асрахаас гадна өөрийгөө асрах нь адил чухал. Ихэнх өөрчлөлт хэвийн боловч зарим шинж тэмдэг яаралтай тусламж шаарддаг.
Ээжийн аюулын шинж
Биеийн хэвийн өөрчлөлтүүд
| Юу болох вэ | Хэвийн байдал | Анхаарах |
|---|---|---|
| Ялгадас (лохи) | Эхэндээ тод улаан, 4 хоног орчмын дараа ягаавтар бор, дараа нь шаргал цагаан болж 4–6 долоо хоногт дуусна. Хөхүүлэх, хөдлөх үед түр ихэсч болно. | 1 цагт 1+ жийргэвч норгох, өндөгний хэмжээтэй бөөн цус, өмхий үнэр |
| Умайн агшилт | Хөхүүлэх үед сарын тэмдгийн өвдөлт шиг агших, эхний хэдэн өдөр. | Хэвлийн хүчтэй, байнгын өвдөлт + халуурах |
| Оёдол (перинеум) | 1–3 долоо хоногт эдгэрнэ. Бие засах бүрд бүлээн усаар угааж, урдаас хойш дарж хатаа. | Улайх, идээ, өвдөлт ихсэх |
| Кесарийн шарх | ≈6 долоо хоногт эдгэрнэ. Ханиалгах, инээхэд дэрээр шархаа дарж тулна. Хүүхдээсээ хүнд юм өргөхгүй. | Улайх, хавдах, идээ гарах, задрах |
| Хөх | 2–5 дахь хоногт сүү «орж» дүүрнэ. | Нэг хэсэг улайж халуу оргих + халуурах (мастит) |
| Өтгөн хатах, хошногоны хавдар | Түгээмэл. Ус, эслэгтэй хоол (ногоо, жимс, бор будаа), хөдөлгөөн. | Цус их гарах, хүчтэй өвдвөл эмчид |
| Шээс задгайрах | Ханиалгах, найтаахад бага зэрэг: аарцгийн дасгалаар сайжирна. | 3 сараас хойш сайжрахгүй бол эмчид |
| Үс унах | 3–4 сард их унаж болно, гормоны өөрчлөлт, түр зуурын. | |
| Хөлрөх | Эхний долоо хоногуудад шөнө их хөлрөх, биеийн илүүдэл ус гадагшилж буй. | Халуурах, чичрэх бол эмчид |
Амралт ба нойр
- Хүүхэд унтахад унт. Өдөр 1–2 удаа ч болов хэвтэж амар.
- Шөнийн ээлж: хөхүүлсний дараа хань чинь хий гаргаж, живх сольж, унтуулж болно.
- Зочдыг цөөл. «Хүүхэд үзэхээр» ирж буй хүмүүсээс хоол авч ирэх, гэр цэвэрлэхэд туслахыг хүс.
- Ядарсан үедээ хүүхэдтэйгээ буйдан, түшлэгтэй сандал дээр бүү унт.
Хоол тэжээл
Мах, загас, өндөг, сүү, буурцаг (уураг); ногоо, жимс; бүхэл үрийн будаа.
Улаан мах, элэг, ногоон навчит ногоо. Төрөхдөө их цус алдсан бол эмчээс төмрийн бэлдмэл асуу.
Хүүхдийн тархины хөгжилд иод чухал, сүүгээр дамжина.
Цангахдаа уу. Хөхүүлэх бүрдээ нэг аяга ус.
Хөхүүлж буй ээж өдөрт нэг хөнгөн нэмэлт хоол. «Хоёр хүний» хоол хэрэггүй.
Эхний 2 сард турах дэглэм барихгүй, жин аажмаар буурна.
Хөдөлгөөн ба аарцгийн ёроолын дасгал
Хэвийн төрсөн бол эхний өдрүүдээс богино алхалт хийж болно, цусны бүлэнгээс сэргийлж, сэтгэл санааг сэргээнэ. Хүнд дасгал, гүйлтийг 6 долоо хоногийн үзлэгийн дараа, кесарь хагалгаатай бол эмчийн зөвшөөрлөөр эхэлнэ.
- 1
Булчингаа ол
Шээсээ дундуур нь зогсоох гэж байгаа мэт, мөн хий барих мэт доод хэсгийн булчингаа дээш нь чангал. (Шээж байхдаа дасгал болгож хийхгүй, зөвхөн булчингаа танихад.)
- 2
Чангал — суллах
Булчингаа 5–10 секунд чангалаад суллана. Амьсгалаа барихгүй, өгзөг, гуяа чангалахгүй.
- 3
Давтах
10 удаа, өдөрт 3 удаа. Хөхүүлэх бүрдээ хийх дадалтай болбол мартахгүй.
- 4
Хурдан хувилбар
Мөн 1 секунд хурдан чангалж суллахыг 10 удаа, ханиалгах, найтаахад шээс задгайрахаас сэргийлнэ.
Сэтгэл санаа
Төрснөөс хойш 3–5 хоногт ихэнх ээж шалтгаангүй уйлах, сэтгэл хөдлөмтгий болдог («baby blues») — энэ 2 долоо хоногт арилдаг. Харин 2 долоо хоногоос удаан гунигтай, хоосон, хүүхэдтэйгээ холбоо мэдрэхгүй, нойр хоолны дуршил алдагдсан бол төрсний дараах сэтгэл гутрал байж болох бөгөөд энэ нь эмчлэгддэг өвчин. Мөн байнгын түгшүүр, айдас, хүүхдэд ямар нэг юм болох вий гэсэн бодлоос салж чадахгүй байх нь (төрсний дараах түгшүүр) түгээмэл. Дэлгэрэнгүй: Удирдах ёс, дэглэм.
Төрсний дараах үзлэг
| Хэзээ | Юу шалгах вэ |
|---|---|
| Эхний 24 цаг (эмнэлэгт) | Цус алдалт, даралт, хүүхдийн хооллолт |
| 2–3 дахь хоног | Шарлалт, хөхүүлэлт, ээжийн оёдол, халууралт |
| 7–14 дэх хоног | Хүүхдийн жин, хүй; ээжийн сэтгэл санаа, шарх |
| 6 дахь долоо хоног | Ээжийн бүрэн үзлэг: даралт, умай, оёдол, сэтгэл санаа, жирэмслэлтээс хамгаалах арга |
ДЭМБ-аас төрсний дараа ээж, хүүхэд дор хаяж 4 удаа үзүүлэхийг зөвлөдөг. Өрхийн эмч гэрээр эргэх, эсвэл өрхийн эрүүл мэндийн төвд очно. Жирэмсэн үедээ даралт ихэссэн, чихрийн шижинтэй байсан бол даралт, сахараа тогтмол хянуулаарай.
Жирэмслэлтээс хамгаалах
- Сарын тэмдэг ирэхээс өмнө өндгөн эс гарч, дахин жирэмслэх боломжтой.
- Зөвхөн хөхөөр (өдөр шөнөгүй, өөр хоол, усгүй) хооллож, сарын тэмдэг ирээгүй, хүүхэд 6 сар хүрээгүй бол хөхүүлэлт хамгаалалт болдог (ДЭМБ), гурвуулаа биелэх ёстой.
- ДЭМБ-аас дараагийн жирэмслэлтийг төрснөөс хойш 2-оос доошгүй жил зайтай байлгахыг зөвлөдөг, ээж, хүүхэд хоёуланд эрүүл.
- Хөхүүлж байхад аюулгүй олон арга бий, 6 долоо хоногийн үзлэгээр эмчтэйгээ ярилц.
Уламжлал ба бодит байдал
Төрсний дараа 40 хоног усанд орж, үсээ угааж болохгүй.
Шүршүүрт орох нь аюулгүй, ариун цэвэр нь халдвараас сэргийлнэ. Дулаан өрөөнд угааж, үсээ сайн хатаа. Ваннд хэвтэх, усанд сэлэхийг ялгадас дуусах хүртэл хойшлуул.
Хүйтэн ус уувал сүү татарна.
Ийм нотолгоо байхгүй. Ус уух нь чухал, хүссэн хэмтэйгээ уу.
Хөхүүлж байхад жирэмслэхгүй.
Дээрх 3 нөхцөл бүрэн биелэхгүй бол жирэмсэлж болно.
Сэтгэл гутрал бол сул дорой байдал.
Энэ бол гормон, нойргүйдэл, ачааллаас үүдэлтэй өвчин бөгөөд эмчлэгддэг. Эмчид хандах, ойр дотны хүнээсээ тусламж хүсэх нь зөв алхам.
Гэр бүлийн дэмжлэг
| Аав, гэр бүлийнхний хийж болох зүйл | Давтамж |
|---|---|
| Живх солих, хүүхдийг угаах | Боломж бүрд |
| Хөхүүлсний дараа хий гаргах, тэвэрч унтуулах | Хооллолт бүрд |
| Шөнө хүүхэд асрах | Ээлжээр |
| Ээжийг 3–4 цаг тасралтгүй унтуулах боломж гаргах | Өдөр бүр |
| Хоол бэлдэх, ээжид ус, зууш авч өгөх | Өдөр бүр |
| Хүүхдийн хувцас угаах, гэр цэвэрлэх | Тогтмол |
| Зочдыг зохицуулах, ээжийг ачааллаас хамгаалах | Байнга |
| Ээжийн сэтгэл санааг ажиглаж, ярилцах; шаардлагатай бол эмчид хамт очих | Байнга |
Эх сурвалж
- ДЭМБ: Төрсний дараах эх, нярайн тусламжийн зөвлөмж (2022)
- AWHONN: POST-BIRTH аюулын шинж (Henry Ford Health гарын авлага)
- NHS: Your post-pregnancy body
- NHS: Your 6-week postnatal check
- NHS: Breastfeeding and diet
- NHS: Postnatal depression
- AAP HealthyChildren: Baby Blues and Beyond
- ДЭМБ: Гэр бүл төлөвлөлт, жирэмслэлтээс хамгаалах